Na czym polega odstąpienie od umowy ubezpieczenia na odległość?

Odstąpienie od umowy ubezpieczenia na odległość polega na jednostronnym oświadczeniu składającego, które rozwiązuje umowę bez podania przyczyny w ustawowym terminie i z mocy prawa, z obowiązkiem rozliczenia się tylko za faktyczny okres udzielonej ochrony ubezpieczeniowej [2][3][6]. Dla konsumenta w umowach ubezpieczenia zawartych jako umowa na odległość termin ten co do zasady wynosi 30 dni przy umowie zawartej na okres dłuższy niż 6 miesięcy, a dla umowy obowiązkowego OC zawartej na odległość również 30 dni, bez konieczności wskazywania przyczyny [3][6]. Ogólne prawo odstąpienia w umowach na odległość wynosi 14 dni, a w razie braku przekazania wymaganych informacji termin ulega wydłużeniu o 12 miesięcy [1][2][5][7].

Na czym polega odstąpienie od umowy ubezpieczenia na odległość?

Odstąpienie od umowy ubezpieczenia na odległość to uprawnienie do zakończenia umowy ubezpieczenia zawartej bez jednoczesnej fizycznej obecności stron poprzez złożenie oświadczenia, które powoduje zniesienie stosunku umownego w przewidzianym przez prawo terminie, bez konieczności uzasadniania decyzji [2][3]. Uprawnienie to ma charakter ustawowy i nie wymaga dodatkowych zastrzeżeń w treści polisy, ponieważ wynika z regulacji dotyczących umów zawieranych na odległość oraz przepisów szczególnych dotyczących ubezpieczeń jako usług finansowych [2][3][6]. Skutek odstąpienia wiąże się z rozliczeniem składki proporcjonalnie do okresu udzielonej ochrony i bez naliczania kar umownych za sam fakt skorzystania z prawa odstąpienia [3][6].

Czym jest umowa na odległość w rozumieniu przepisów?

Umowa na odległość to zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy o prawach konsumenta umowa zawarta między przedsiębiorcą a konsumentem z wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość, w ramach zorganizowanego systemu zawierania umów bez fizycznej obecności stron [2]. Konstrukcja ta obejmuje również usługi finansowe, do których zalicza się ubezpieczenia, a więc stosuje się do nich odrębne reguły informacyjne i wykonawcze przewidziane dla umów na odległość [2][5][7]. Kluczowe jest to, że całe negocjowanie i zawarcie umowy odbywa się na odległość w ramach przyjętej przez przedsiębiorcę procedury [2][5].

Kiedy i w jakim terminie można odstąpić?

W relacjach konsumenckich ogólny termin na odstąpienie od umowy zawartej na odległość wynosi 14 dni, liczonych co do zasady od dnia zawarcia umowy o świadczenie usług albo od dnia objęcia rzeczy w posiadanie, a w razie niewypełnienia obowiązku informacyjnego przez przedsiębiorcę ulega on wydłużeniu o 12 miesięcy i biegnie następnie dodatkowe 14 dni po uzupełnieniu informacji [2][5][7]. W ubezpieczeniach jako usługach finansowych konsument może odstąpić w terminie 30 dni od zawarcia umowy, jeżeli została ona zawarta na okres dłuższy niż 6 miesięcy, bez konieczności uzasadniania decyzji [3][6]. Dla umowy obowiązkowego OC zawartej na odległość termin odstąpienia również wynosi 30 dni [3][6]. W przypadku ubezpieczającego będącego przedsiębiorcą termin na odstąpienie od umowy ubezpieczenia jest krótszy i wynosi 7 dni, zgodnie z przepisami szczególnymi dotyczącymi ubezpieczeń [3][6].

Jak złożyć oświadczenie o odstąpieniu?

Składa się oświadczenie o odstąpieniu skierowane do ubezpieczyciela na piśmie lub na innym trwałym nośniku informacji, w sposób pozwalający utrwalić treść, datę i nadawcę, zgodnie z reżimem umów na odległość dotyczących usług finansowych [2][7]. Dla zachowania terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem, przy czym sposób i adres do kontaktu powinny wynikać z informacji przekazanych przez przedsiębiorcę przed zawarciem umowy [2][5][7]. Oświadczenie powinno umożliwiać jednoznaczną identyfikację umowy i woli odstąpienia, aby wywołać skutek rozwiązania umowy od dnia doręczenia lub w sposób przyjęty przez przedsiębiorcę dla obsługi odstąpień [2][7].

Co dzieje się ze składką i ochroną po odstąpieniu?

Po skutecznym odstąpieniu ubezpieczyciel dokonuje zwrotu składki, pomniejszając ją proporcjonalnie o wartość ochrony udzielonej do dnia odstąpienia, co wynika z zasady rozliczeń w usługach ubezpieczeniowych [3][6]. Samo odstąpienie nie zwalnia z zapłaty należnej składki za okres faktycznej ochrony, dlatego rozliczenie następuje z uwzględnieniem czasu trwania odpowiedzialności ubezpieczyciela do momentu złożenia skutecznego oświadczenia [6]. Zwrot środków dokonywany jest przy użyciu takiego samego sposobu płatności, jaki wykorzystano przy zawieraniu umowy lub w inny uzgodniony sposób zgodny z przepisami o umowach na odległość [2][7].

Dlaczego sposób zawarcia ma znaczenie?

Zastosowanie reżimu prawa odstąpienia zależy od tego, czy do zawarcia doszło jako umowa na odległość, czy w zwykłej formie poza tym reżimem, ponieważ przesądza to o zakresie ochrony i terminach [2]. W ubezpieczeniach przepisy szczególne rozróżniają skutki i terminy dla umów zawieranych w trybie na odległość i w trybie tradycyjnym, a w przypadku obowiązkowego OC szczególne zasady 30 dni dotyczą wyłącznie zawarcia na odległość [3][6]. Jeżeli umowa nie spełnia kryteriów umowy na odległość, zastosowanie mają przepisy właściwe dla zwykłych umów ubezpieczenia, a nie reżim z ustawy o prawach konsumenta [2][3].

Czy przedsiębiorca może odstąpić od umowy ubezpieczenia na odległość?

Przedsiębiorca będący osobą fizyczną uzyskał od 2021 roku możliwość skorzystania z uprawnień zbliżonych do konsumenckich przy umowach na odległość, jeżeli zawierana umowa nie ma dla niego charakteru zawodowego, co wynika z wprowadzenia art. 38a ustawy o prawach konsumenta [1][4]. Ocena nieprofesjonalnego charakteru umowy odnosi się do profilu działalności oraz realnego związku świadczenia z wykonywanym zawodem, co w praktyce weryfikuje się m.in. przez zakres deklarowanych kodów działalności i okoliczności kontraktu [4]. Jednocześnie w ubezpieczeniach działają przepisy szczególne, według których ubezpieczający będący przedsiębiorcą ma termin 7 dni na odstąpienie od umowy ubezpieczenia, przy czym w przypadku OC zawartego na odległość przewidziano 30 dni [3][6].

Jakie obowiązki informacyjne ma ubezpieczyciel i jakie są skutki ich naruszenia?

Na przedsiębiorcy ciąży obowiązek informacyjny obejmujący m.in. poinformowanie o prawie odstąpienia, sposobie i terminach wykonania tego prawa oraz skutkach jego realizacji, co jest warunkiem prawidłowego biegu terminów i ochrony konsumenta [2][5][7]. Brak przekazania wymaganych informacji skutkuje wydłużeniem terminu na odstąpienie o 12 miesięcy, a po ich uzupełnieniu konsument zyskuje dodatkowe 14 dni na złożenie oświadczenia [5][7]. W usługach finansowych wymogi informacyjne są rozszerzone i obejmują przekazanie informacji na trwałym nośniku, co ma zapewnić dowodowość i przejrzystość relacji [2][7].

Jakie są ograniczenia prawa odstąpienia?

Prawo odstąpienia w umowach na odległość jest ograniczone ustawowo poprzez katalog wyjątków, w szczególności przy umowach, w których charakter świadczenia uniemożliwia odstąpienie albo gdy usługa została w pełni wykonana za wyraźną zgodą przed upływem terminu odstąpienia, przy należytym poinformowaniu o utracie prawa [2][5][7]. W odniesieniu do ubezpieczeń stosuje się reguły przewidziane dla usług finansowych zawieranych na odległość oraz przepisy szczególne prawa ubezpieczeniowego, które określają odrębne terminy i skutki odstąpienia [2][6][7].

Aktualne trendy i kierunki zmian: co warto wiedzieć?

Od 2021 roku poszerzono zakres ochrony w obrocie elektronicznym o wybrane kategorie przedsiębiorców, zrównując ich uprawnienia z konsumentami przy umowach na odległość o charakterze nieprofesjonalnym, co wzmacnia bezpieczeństwo w e-commerce i usługach finansowych, w tym w ubezpieczeniach [1][4]. Trend regulacyjny koncentruje się na transparentności informacji, ułatwieniu wykonywania prawa odstąpienia i standaryzacji kanałów porozumiewania się na odległość, aby zapewnić realną porównywalność ofert i efektywną ochronę przed asymetrią informacyjną [1][2][4][7].

Źródła:

• [1] https://rpms.pl/czy-przedsiebiorca-moze-odstapic-od-umowy-zawartej-na-odleglosc/
• [2] https://www.temidium.pl/artykul/konsumenckie_uprawnienie_do_odstapienia_od_umowy_zawartej_na_odleglosc_lub_poza_lokalem_przedsiebiorstwa-3086.html
• [3] https://beesafe.pl/abc-ubezpieczen/odstapienie-od-umowy-ubezpieczenia/
• [4] https://kancelariakhm.pl/prawo-przedsiebiorcy-do-odstapienia-od-umowy-zawartej-na-odleglosc-nowe-przepisy-ochrony-konsumenckiej-obowiazuja-od-stycznia-2021r/
• [5] https://samorzad.gov.pl/web/powiat-hajnowski/umowy-zawierane-na-odleglosc-poza-lokalem-przedsiebiorstwa-przez-telefon
• [6] https://piu.org.pl/public/upload/ibrowser/WU/WU%202%202015/WU%202015-2%2003%20maciejewska-szalas.pdf
• [7] https://uokik.gov.pl/download/25607