Od kiedy liczy się przedawnienie w sprawach cywilnych?

Od kiedy liczy się przedawnienie w sprawach cywilnych? Bieg liczy się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, czyli od momentu, gdy wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia [4]. Dla większości roszczeń koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, o ile termin nie jest krótszy niż dwa lata [1][2]. Standardowy termin dla roszczeń ogólnych wynosi obecnie 6 lat [2].

Od kiedy liczy się bieg przedawnienia?

Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia wymagalności roszczenia, czyli od chwili, gdy upłynął termin spełnienia świadczenia i wierzyciel może skutecznie domagać się jego realizacji [4]. To reguła obejmująca roszczenia majątkowe w obrocie cywilnym, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej [4].

Ustalenie dnia wymagalności ma znaczenie podstawowe, ponieważ od tej daty liczy się cały okres przedawnienia oraz ocenia się ewentualne jego przerwanie lub zawieszenie [4].

Kiedy upływa termin przedawnienia?

Termin przedawnienia co do zasady kończy się zawsze w ostatnim dniu roku kalendarzowego, jeżeli przewidziany okres nie jest krótszy niż dwa lata [1][2]. Zmiana sposobu liczenia oznacza, że znaczenie ma rok, a nie konkretna data dzienna w tym roku [1].

Gdy ustawowy okres jest krótszy niż dwa lata, termin upływa po pełnym okresie liczonym według ogólnych zasad, bez przesunięcia na koniec roku [1][2].

Jakie są podstawowe terminy przedawnienia?

Obowiązuje 6-letni termin dla roszczeń ogólnych, liczony od dnia wymagalności, z końcem na ostatni dzień roku przy okresie co najmniej dwuletnim [2].

Roczny rytm dla świadczeń okresowych i roszczeń powiązanych z działalnością gospodarczą jest krótszy i wynosi 3 lata [2].

Roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po 3 latach od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, przy czym nie dłużej niż wynika to z przepisów odrębnych przewidujących graniczny horyzont czasowy [3].

Jakie są szczególne terminy przedawnienia?

Ustawodawca przewiduje odrębne, krótsze okresy dla wybranych kategorii roszczeń [3]. Najczęściej spotykane to:

• 6 miesięcy dla wybranych roszczeń szczególnych przewidzianych w ustawach, w tym związanych z odpowiedzialnością za określone szkody rzeczowe [3]
• 1 rok dla roszczeń wynikających z umów najmu, użyczenia oraz przewozu [3]
• 2 lata dla roszczeń ze zlecenia oraz niektórych rozliczeń rachunków bankowych, o ile przepisy szczególne nie wskazują inaczej [3]
• 5 lat dla roszczeń wynikających z testamentów oraz dla roszczeń o składki ubezpieczeniowe przewidziane w przepisach szczególnych [3]

Jak wpływają ostatnie zmiany prawa na liczenie przedawnienia?

Nowelizacja Kodeksu cywilnego skróciła ogólny termin przedawnienia z 10 do 6 lat, co dotyczy roszczeń nieobjętych terminami szczególnymi [1][4]. Skutkiem tej zmiany jest także powiązane z nią liczenie końca okresu według zasady ostatniego dnia roku dla terminów co najmniej dwuletnich [1][2].

Jeżeli nowy termin jest krótszy od poprzedniego, rozpoczęcie biegu w nowej długości następuje z dniem wejścia w życie zmienionych przepisów, a nie od daty powstania roszczenia, co realnie skraca pozostały czas dochodzenia świadczenia [1].

Czy można umownie zmienić termin przedawnienia?

Nie. Terminów przedawnienia nie można skracać ani wydłużać przez czynność prawną, co wprost wynika z art. 119 Kodeksu cywilnego [4]. Zakaz obejmuje zarówno postanowienia umowne, jak i jednostronne oświadczenia stron [4].

Jak działa zawieszenie biegu przedawnienia?

Przepisy przewidują sytuacje, w których następuje zawieszenie biegu. W okresie zawieszenia czas nie biegnie, a po ustaniu przyczyny do okresu zalicza się jedynie tę część, która upłynęła przed zawieszeniem, po czym bieg toczy się dalej do pełnego upływu właściwego terminu [4].

Dlaczego w praktyce kluczowy jest rok przedawnienia?

Reguła końca terminu w ostatnim dniu roku sprawia, że zasadnicze znaczenie ma rok kalendarzowy, a nie dzień miesiąca w tym roku, o ile przepis przewiduje termin co najmniej dwuletni [1]. To wpływa na planowanie czynności procesowych i ocenę ryzyka przeterminowania roszczeń w końcówce roku [1][2].

Podsumowanie

Przedawnienie roszczeń w sprawach cywilnych liczy się od dnia wymagalności, a jego koniec dla terminów nie krótszych niż dwa lata przypada na ostatni dzień roku, co przesuwa akcent z konkretnego dnia na rok kalendarzowy [4][1]. Podstawowy okres to 6 lat, z 3-letnim reżimem dla świadczeń okresowych i roszczeń związanych z działalnością gospodarczą oraz 3-letnim dla roszczeń odszkodowawczych liczonym od uzyskania informacji o szkodzie [2][3]. Nowelizacja skróciła ogólny termin z 10 do 6 lat, a w razie krótszego nowego okresu bieg liczony jest od dnia wejścia w życie zmian [1][4]. Terminy nie podlegają modyfikacji umownej, dopuszczalne jest natomiast zawieszenie biegu w przypadkach wskazanych w ustawie [4].

Źródła:

• [1] https://lexplorers.pl/przedawnienie-po-6-nie-po-10-latach-czyli-zmiany-w-kodeksie-cywilnym/
• [2] https://kpr-restrukturyzacja.pl/przedawnienie-roszczen-kiedy-nastepuje-art-118-kc-okiem-eksperta/
• [3] https://adwokaci-ks.pl/porady/przedawnienie-roszczen-cywilnych-terminy-i-skutki/
• [4] https://www.pledziewicz.pl/2023/12/05/jakie-sa-terminy-przedawnien-roszczen-cywilnoprawnych/